เนื้อเรื่องเกี่ยวกับ ชาดก เรื่องพระมหาเวสสันชาดก เป็นชาดกเรื่องหนึ่งในทศชาติชาดก กล่าวถึงพระชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญทานบารมี ก่อนจะทรงอุบัติเป็นพระโคตมพุทธเจ้า มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “มหาชาติชาดก” ในการเทศนา เรียกว่า “เทศน์มหาชาติ”
]]> เนื้อหาเกี่ยวกับพุทธประวัติ โดย “ปฐมโพธิกถา” มีความหมายตามรูปศัพท์ว่า “เรื่องราวเกี่ยวแก่การตรัสรู้โดยแจ่มแจ้งและเลิศล้ำของพระพุทธเจ้า โดยรวบรวมเรื่องราวทั้งหมด 29 ตอน แต่ละตอนเรียกว่า “ปริจเฉท” แม้ชื่อเรื่องจะเน้นพระพุทธประวัติตอนตรัสรู้ แต่ก็ครอบคลุมทั้งหมดตั้งแต่ตอนสมณโคดมพุทธเจ้าถือกำเนิด การวิวาห์ เป็นต้น
]]>
]]> เนื้อหาเกี่ยวกับวรรณคดี มีหลายชื่อ เช่น เตภูมิกถา , ไตรภูมิกถา , ไตรภูมิวินิจฉยกถา , ไตรภูมิโลกวินิจฉัย เป็นต้น มุ่งจะอธิบายพระพุทธคุณในส่วนที่ได้ชื่อว่า “โลกวิทู” ซึ่งหมายถึงการรู้โลกของพระพุทธองค์ ได้แก่ สังขารโลก สัตตโลก และโอกาสโลก ซึ่งได้แก่แผ่นดิน จักรวาลเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์โลกทั้งปวง รวมถึงดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ เนื้อความของไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา แบ่งออกเป็น 8 ภาค คือโอกาสวินาสโลกกถา โอกาสสัณฐาหนโลกกถา เปตโลกกถา ติรัจฉานโลกกถา มนุสสโลกกถา เทวโลกกถา พรหมโลกกถา
]]> เนื้อหาเกี่ยวกับ พระสุตตันตปิฎก แบ่งออกเป็นหมวดย่อยที่เรียกว่าคัมภีร์ 5 คัมภีร์ คือฑีฆนิกาย มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย อังคุตรนิกาย และขุททกนิกาย ใช้อักษรย่อว่า ฑี ม สัง อัง ขุ อักษรย่อทั้ง 5คัมภีร์นี้เรียกกันว่า “หัวใจพระสูตร”
]]> มีเนื้อหาเกี่ยวกับ พระอภิธรรมเทศนา เรื่องคัมภีร์อภิธัมมาสังคิณี เป็นอภิธรรม 1 ใน 7 คัมภีร์ มีเนื้อหาแบ่งออกเป็น 5 ตอน คือ 1.มาติกา เป็นธรรมที่รวบรวมหัวข้อหลัก โดยอภิธรรมมาติกามี 122 หัวข้อ 2.จิตตุปปาทกัณฑ์ อธิบายเรื่องการเกิดของจิต อย่างละเอียด 3.รูปกัณฑ์ อธิบายหัวข้อธรรมในมาติกาขนาดยาวปานกลาง 5.อัตถุธารกัณฑ์ อธิบายหัวข้อธรรมในมาติกาอย่างย่อ คล้ายบทสรุปของคัมภีร์ทั้งหมด
]]> มีเนื้อหาเกี่ยวกับพระธรรมเทศนา เรื่องโพชฌงค์ 7 ประการ คือสติสัมโพชฌงค์ ธรรมวิจยะสัมโพชฌงค์ วิริยะสัมโพชฌงค์ ปีติสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สมาธิสัมโพชฌงค์ และอุเบกขาสัมโพชฌงค์ เหล่านี้ คือธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้หรือองค์ของผู้ตรัสรู้ มี 7 อย่าง
]]> เนื้อหาเกี่ยวกับ ทศชาติชาดก หรือ พระเจ้าสิบชาติ เป็นชาดกที่สำคัญ กล่าวถึงการบำเพ็ญบารมีใน 10 ชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ ก่อนจะเสวยพระชาติมาเกิดเป็นพระโคตมพุทธเจ้า หรือเจ้าชายสิทธัตถะแห่งศากยวงศ์ มีดังนี้ 1.เตมีย์ชาดก 2.มหาชนกชาดก 3.สุวรรณสามชาดก 4.เนมิราชชาดก 5.มโหสถชาดก 6.ภูริทัตชาดก 7.จันทชาดก 8.นารทชาดก 9.วิทูรชาดก 10.เวสสันดรชาดก โดยเรื่องมโหสถชาดกนี้ เป็นชาติที่ 5 เพื่อบำเพ็ญปัญญาบารมี
]]> เนื้อหาเกี่ยวกับชาดก ชื่อเรื่องธนัญชัยบัณฑิตชาดก กล่าวถึงเหตุที่พระพุทธเจ้าทรงเล่าโลกนัยชาดก เนื่องจากพระภิกษุกล่าวถึงการบำเพ็ญบารมีของพระพุทธองค์ พระพุทธองค์ทรงปรารถนาเคยสอนยักษ์ร้ายให้ละพยศ และเลื่อมใสในศาสนา ธนัญชัยบัณฑิตชาดกนี้ เป็นภาพสะท้อนภูมิปัญญาของชาวอยุธยา จัดเป็นวรรณกรรมพุทธศาสนาอีกประเภทหนึ่ง
]]>